<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X08n0236"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 236 花严悬谈会玄记</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 236 花严悬谈会玄记</title> <author>元 普瑞集</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.ting</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp6"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp7"><resp>corrections</resp><name>CBETA.shin</name></respStmt> </editionStmt> <extent>40卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">8</idno>.<idno type="no">236</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">花严悬谈会玄记</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> <witness xml:id="wit1">【北藏-CB】</witness> <witness xml:id="wit2">【龙-CB】</witness> <witness xml:id="wit3">【嘉兴-CB】</witness> <witness xml:id="wit4">【嘉兴丙-CB】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00895"> <charName>CBETA CHARACTER CB00895</charName> <mapping cb:dec="983935" type="PUA">U+F037F</mapping> <mapping type="unicode">U+259CC</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>寐</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[穴/(爿*未)]</value></charProp></char> <char xml:id="CB13884"> <charName>CBETA CHARACTER CB13884</charName> <mapping cb:dec="996924" type="PUA">U+F363C</mapping> <mapping type="unicode">U+20F31</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[口*累]</value></charProp></char> <char xml:id="CB15168"> <charName>CBETA CHARACTER CB15168</charName> <mapping cb:dec="998208" type="PUA">U+F3B40</mapping> <charProp><localName>normalized form</localName><value>鬣</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[髟/(鼠-臼+(ㄇ@(企-止)))]</value></charProp></char> <char xml:id="CB16612"> <charName>CBETA CHARACTER CB16612</charName> <mapping cb:dec="999652" type="PUA">U+F40E4</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7934</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>礡</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[礡-莆+蒲]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-11-11T16:30:38"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0090a" n="0090a"/> <lb ed="X" n="0090a01"/> <lb ed="X" n="0090a02"/><cb:docNumber>No. 236</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0090a03"/><lb ed="R012" n="0001a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>花严悬谈会玄记卷第一</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0090a04"/> <lb ed="X" n="0090a05"/><lb ed="R012" n="0001a02"/><byline cb:type="collector">苍山再光寺比丘 普瑞集</byline> <lb ed="X" n="0090a06"/><lb ed="R012" n="0001a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX08p0090a0601">将明一部悬谈，启以二门分别：初总解题目，後逐 <lb ed="X" n="0090a07"/><lb ed="R012" n="0001a04"/>难释文。初又分二：初别解法题，以经、疏、科、钞题各 <lb ed="X" n="0090a08"/><lb ed="R012" n="0001a05"/>别故；後通解人题，以疏、科、钞中人无异故。今初，大 <lb ed="X" n="0090a09"/><lb ed="R012" n="0001a06"/>凡开演，不越其四，谓：先科，次经，次疏，後钞。所以然 <lb ed="X" n="0090a10"/><lb ed="R012" n="0001a07"/>者，欲知经、疏大纲，非科不能，故先科释；虽知大纲， <lb ed="X" n="0090a11"/><lb ed="R012" n="0001a08"/>在文难晓，故次擧正经；正文虽见，非疏何知，故次 <lb ed="X" n="0090a12"/><lb ed="R012" n="0001a09"/>解疏释；疏释虽明，而多总、略，故以抄文補而备之。 <lb ed="X" n="0090a13"/><lb ed="R012" n="0001a10"/>如是四种，理应尔故。若约生起次第，<persName>佛</persName>先说经，依 <lb ed="X" n="0090a14"/><lb ed="R012" n="0001a11"/>经造疏，依疏有科，随科钞释。今释题目，当依生起 <lb ed="X" n="0090a15"/><lb ed="R012" n="0001a12"/>次第，示有由渐故；後逐难释文，依开演次第，不越 <lb ed="X" n="0090a16"/><lb ed="R012" n="0001a13"/>常规故。然法题不同，有其四题，分为四段：初、经题， <lb ed="X" n="0090a17"/><lb ed="R012" n="0001a14"/>二、疏题，三、科题，四、钞题。</p> <lb ed="X" n="0090a18"/><lb ed="R012" n="0001a15"/><p xml:id="pX08p0090a1801">且初经题即大方廣<persName>佛</persName>花严经，然此七字乃无尽 <lb ed="X" n="0090a19"/><lb ed="R012" n="0001a16"/>修多罗之总名，義门极廣。下虽廣释，今入文之先 <lb ed="X" n="0090a20"/><lb ed="R012" n="0001a17"/>理应略陈，且以七门分别为顺七字之题故：一、明 <lb ed="X" n="0090a21"/><lb ed="R012" n="0001a18"/>来意，二、华梵对翻，三、依题列对，四、出名義体，五、六 <lb ed="X" n="0090a22"/><lb ed="R012" n="0001b01"/>释分别，六、辩其异名，七、释通妨难。</p><p xml:id="pX08p0090a2214" cb:place="inline">▲且初来意者， <lb ed="X" n="0090a23"/><lb ed="R012" n="0001b02"/>花严大教称性极谈。我<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>初成正觉，遍观众 <lb ed="X" n="0090a24"/><lb ed="R012" n="0001b03"/>生皆具性德，以妄覆故，不能证之。于是称性顿演 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0090b" n="0090b"/> <lb ed="X" n="0090b01"/><lb ed="R012" n="0001b04"/>斯经，明各人本地之风光与<persName>佛</persName>无异，庶其一切共 <lb ed="X" n="0090b02"/><lb ed="R012" n="0001b05"/>证之也。</p><p xml:id="pX08p0090b0204" cb:place="inline">▲二、华梵对翻者。<persName>佛</persName>出西天，教流东土，若 <lb ed="X" n="0090b03"/><lb ed="R012" n="0001b06"/>不翻译，无由解会。讲学之者，首先明之，表教来有 <lb ed="X" n="0090b04"/><lb ed="R012" n="0001b07"/>自然，有总翻、别翻。若总翻者，梵语摩诃毘<persName>佛</persName>、略勃 <lb ed="X" n="0090b05"/><lb ed="R012" n="0001b08"/>陀健拏、骠诃修多罗，唐言大方廣觉者、杂花严饰 <lb ed="X" n="0090b06"/><lb ed="R012" n="0001b09"/>经。若别翻者，摩诃云大，毘<persName>佛</persName>略云方廣，勃陀云觉 <lb ed="X" n="0090b07"/><lb ed="R012" n="0001b10"/>者，健拏云华，骠诃云严饰，修多罗雲经。其中觉者， <lb ed="X" n="0090b08"/><lb ed="R012" n="0001b11"/>即是<persName>佛</persName>字，略存梵音，以生信心。又略杂饰二字，不 <lb ed="X" n="0090b09"/><lb ed="R012" n="0001b12"/>令繁廣，具以七字为名。</p><p xml:id="pX08p0090b0910" cb:place="inline">▲三、依题列对者，七字一 <lb ed="X" n="0090b10"/><lb ed="R012" n="0001b13"/>题，列为十事五对：一、教義一对，经之一字是能诠 <lb ed="X" n="0090b11"/><lb ed="R012" n="0001b14"/>教，大等六字是所诠義故。二、就上義中，法、喩一对， <lb ed="X" n="0090b12"/><lb ed="R012" n="0001b15"/>谓大等是法，花严是喩。三、就上法中，人、法一对，谓 <lb ed="X" n="0090b13"/><lb ed="R012" n="0001b16"/>大、方廣是所证之法，<persName>佛</persName>字是能证之人，亦名境、智 <lb ed="X" n="0090b14"/><lb ed="R012" n="0001b17"/>对。四、就上法中，拣、持一对，大之一字是拣，方廣二 <lb ed="X" n="0090b15"/><lb ed="R012" n="0001b18"/>字是持，即拣大异小，拣实异权，拣果异因，亦是体、 <lb ed="X" n="0090b16"/><lb ed="R012" n="0002a01"/>用一对，或性、相一对。五、就人中，借下华字以喩其 <lb ed="X" n="0090b17"/><lb ed="R012" n="0002a02"/>因，即因、果一对，<persName>佛</persName>是果故，是以单华字但喩于因， <lb ed="X" n="0090b18"/><lb ed="R012" n="0002a03"/>若合花严二字，亦喩上之四字。</p><p xml:id="pX08p0090b1813" cb:place="inline">▲四、出名義体者， <lb ed="X" n="0090b19"/><lb ed="R012" n="0002a04"/>大以当体得名，常遍为義。常则三际莫易，遍则十 <lb ed="X" n="0090b20"/><lb ed="R012" n="0002a05"/>虚无外，即以全有全空实相为体。方以就法得名， <lb ed="X" n="0090b21"/><lb ed="R012" n="0002a06"/>轨持为義。双持性相，轨生物解故，即以六相十玄 <lb ed="X" n="0090b22"/><lb ed="R012" n="0002a07"/>为体。廣以从用得名，包博为義。包则廣容，博则廣 <lb ed="X" n="0090b23"/><lb ed="R012" n="0002a08"/>遍，即以染净依正即入褈褈为体。<persName>佛</persName>以就人得名， <lb ed="X" n="0090b24"/><lb ed="R012" n="0002a09"/>觉照为義。照则朗万法之幽邃，觉则悟大夜之重 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0090c" n="0090c"/> <lb ed="X" n="0090c01"/><lb ed="R012" n="0002a10"/>昏，即以十身无障碍身雲为体。华以从喩得名，感 <lb ed="X" n="0090c02"/><lb ed="R012" n="0002a11"/>果严身为義。感果则万行圆成，严身则众德备体， <lb ed="X" n="0090c03"/><lb ed="R012" n="0002a12"/>即以行布圆融行愿为体。严以功用受名，资莊为 <lb ed="X" n="0090c04"/><lb ed="R012" n="0002a13"/>義。谓资廣大之体用，莊真应之<persName>佛</persName>身，即以无障碍 <lb ed="X" n="0090c05"/><lb ed="R012" n="0002a14"/>大智为体。经以能诠得名，摄持为義。持性相之无 <lb ed="X" n="0090c06"/><lb ed="R012" n="0002a15"/>尽，摄众生之无边，即以身名句文为体。</p><p xml:id="pX08p0090c0616" cb:place="inline">▲五六、释 <lb ed="X" n="0090c07"/><lb ed="R012" n="0002a16"/>分别者，此有四番離合，通其三释，谓依主、持业、有 <lb ed="X" n="0090c08"/><lb ed="R012" n="0002a17"/>财也。一、大方廣所证法也，此通依主、持业二释，谓 <lb ed="X" n="0090c09"/><lb ed="R012" n="0002a18"/>大之方廣有体之相用故，方廣之大有相用之体 <lb ed="X" n="0090c10"/><lb ed="R012" n="0002b01"/>故，此约依主则行布義。又大即方廣，方廣即大，体 <lb ed="X" n="0090c11"/><lb ed="R012" n="0002b02"/>用相即，此约持业则圆融義。二、<persName>佛</persName>花严能证人也， <lb ed="X" n="0090c12"/><lb ed="R012" n="0002b03"/>亦具二释，谓<persName>佛</persName>之花拣非因位之行故，华之<persName>佛</persName>拣 <lb ed="X" n="0090c13"/><lb ed="R012" n="0002b04"/>非馀行之<persName>佛</persName>故，此亦依主行布，若持业圆融，相即 <lb ed="X" n="0090c14"/><lb ed="R012" n="0002b05"/>可知。三、大方廣之<persName>佛</persName>花严，拣非权小之<persName>佛</persName>等故，<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0090c15"/><lb ed="R012" n="0002b06"/>花严之大方廣，拣非因位所得法故，相即可知。四、 <lb ed="X" n="0090c16"/><lb ed="R012" n="0002b07"/>大方廣<persName>佛</persName>花严之经，拣非涅槃等经，经之大方廣 <lb ed="X" n="0090c17"/><lb ed="R012" n="0002b08"/><persName>佛</persName>花严，拣非论中所明，此则依主，若持业者，文随 <lb ed="X" n="0090c18"/><lb ed="R012" n="0002b09"/>于義，義随于文，诠旨圆融故。又上教望于義，人望 <lb ed="X" n="0090c19"/><lb ed="R012" n="0002b10"/>于法，通有财释，幷可思准。</p><p xml:id="pX08p0090c1911" cb:place="inline">▲六、辩其异名者，如摄 <lb ed="X" n="0090c20"/><lb ed="R012" n="0002b11"/>论中名百千经，此约数为目，以此经具本有十万 <lb ed="X" n="0090c21"/><lb ed="R012" n="0002b12"/>颂故。涅槃经中名杂花经，此约喩为目。智论之中 <lb ed="X" n="0090c22"/><lb ed="R012" n="0002b13"/>名大不思议解脱经，此约法为目故。又出现品及 <lb ed="X" n="0090c23"/><lb ed="R012" n="0002b14"/>離世间品皆有十名，具如後示。淸凉云：前三异名， <lb ed="X" n="0090c24"/><lb ed="R012" n="0002b15"/>義多总略。二品十目，多从别名，又局当品。故今译 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0091a" n="0091a"/> <lb ed="X" n="0091a01"/><lb ed="R012" n="0002b16"/>者具以七字为名，则人、法双题，法、喩齐擧，具体具 <lb ed="X" n="0091a02"/><lb ed="R012" n="0002b17"/>用，有果有因，理尽義圆，故标经首。</p><p xml:id="pX08p0091a0214" cb:place="inline">▲七、释通妨难 <lb ed="X" n="0091a03"/><lb ed="R012" n="0002b18"/>者。问：如大方廣三字，馀经多同。如三戒经、十轮经、 <lb ed="X" n="0091a04"/><lb ed="R012" n="0003a01"/>宝箧经、圆觉经等十有馀部，皆有大方廣言，则与 <lb ed="X" n="0091a05"/><lb ed="R012" n="0003a02"/>此经为同为异？若言同者，何独此经以为圆教？若 <lb ed="X" n="0091a06"/><lb ed="R012" n="0003a03"/>言异者，其相云何？答：圭峰云：配属三大则同，释義 <lb ed="X" n="0091a07"/><lb ed="R012" n="0003a04"/>随宗则异。谓圆觉大虽配体，唯明自体常遍。此经 <lb ed="X" n="0091a08"/><lb ed="R012" n="0003a05"/>则若相若用等，皆同真性而常遍。又彼方亦配相， <lb ed="X" n="0091a09"/><lb ed="R012" n="0003a06"/>但任持自性，轨生物解。此则双持性相，具十玄门， <lb ed="X" n="0091a10"/><lb ed="R012" n="0003a07"/>一一诸相皆轨生物解。又彼廣亦配用，不能即体。 <lb ed="X" n="0091a11"/><lb ed="R012" n="0003a08"/>今此则全德相之业用也。故後序云：冥真体于万 <lb ed="X" n="0091a12"/><lb ed="R012" n="0003a09"/>化之域，显德相于重玄之门，用繁兴以恒如等。故 <lb ed="X" n="0091a13"/><lb ed="R012" n="0003a10"/>与诸经异也。释经题竟。</p> <lb ed="X" n="0091a14"/><lb ed="R012" n="0003a11"/><p xml:id="pX08p0091a1401">次释疏题，即大方廣<persName>佛</persName>花严经疏卷第一幷序。释 <lb ed="X" n="0091a15"/><lb ed="R012" n="0003a12"/>此一题，初作对，二解释。初中先将幷序二字，望上 <lb ed="X" n="0091a16"/><lb ed="R012" n="0003a13"/>大等十一字，为能序所序对。二以第一二字，望上 <lb ed="X" n="0091a17"/><lb ed="R012" n="0003a14"/>大等九字，为能记所记对。三又将卷字，望上八字， <lb ed="X" n="0091a18"/><lb ed="R012" n="0003a15"/>为能依所依对。卷为所依八字，为能依四疏之一 <lb ed="X" n="0091a19"/><lb ed="R012" n="0003a16"/>字，望上七字，为能释所释对。二解释者亦二：先解 <lb ed="X" n="0091a20"/><lb ed="R012" n="0003a17"/>義，後六释。先解義者，经题七字，如上所释。疏者，疏 <lb ed="X" n="0091a21"/><lb ed="R012" n="0003a18"/>也，决也，开也，通也，谓经中義理深奥之处。疏以疏 <lb ed="X" n="0091a22"/><lb ed="R012" n="0003b01"/>明经旨，抉择疑惑，开而显之，通而达之，故云疏也。 <lb ed="X" n="0091a23"/><lb ed="R012" n="0003b02"/>又是疏理之義，如卢同云：人有发兮，旦旦疏理；身 <lb ed="X" n="0091a24"/><lb ed="R012" n="0003b03"/>有心兮，胡不如是？今即疏理经中之文義也。卷者， <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0091b" n="0091b"/> <lb ed="X" n="0091b01"/><lb ed="R012" n="0003b04"/>舒捲为義，舒则阅之，卷则思之，展卷无碍，故谓之 <lb ed="X" n="0091b02"/><lb ed="R012" n="0003b05"/>卷。第谓次第，一乃数之极首，盖此疏有二十卷，今 <lb ed="X" n="0091b03"/><lb ed="R012" n="0003b06"/>记其次数，令不差互，故云第一。言幷序者，幷者，兼 <lb ed="X" n="0091b04"/><lb ed="R012" n="0003b07"/>也，及也；序者，緖也。如茧得緖，緖尽一茧之丝；若疏 <lb ed="X" n="0091b05"/><lb ed="R012" n="0003b08"/>得序，序尽一疏之意。又序者，尔雅云：东西墙谓之 <lb ed="X" n="0091b06"/><lb ed="R012" n="0003b09"/>序。<note place="inline">所以序别内外也。</note>见墙所以别宅舍之浅深，观序所以 <lb ed="X" n="0091b07"/><lb ed="R012" n="0003b10"/>知作者之意旨。又序者，叙也，谓叙述经疏之大意， <lb ed="X" n="0091b08"/><lb ed="R012" n="0003b11"/>纂于文前，令学者顿观其大旨，故云序也。上解義 <lb ed="X" n="0091b09"/><lb ed="R012" n="0003b12"/>竟。後六合释者，一、疏字望上七字，即能、所释之依 <lb ed="X" n="0091b10"/><lb ed="R012" n="0003b13"/>主也。或通拣别依主，谓大方廣<persName>佛</persName>花严经之疏，拣 <lb ed="X" n="0091b11"/><lb ed="R012" n="0003b14"/>非论等故。或作通别依主，疏字通故，以经别之。二、 <lb ed="X" n="0091b12"/><lb ed="R012" n="0003b15"/>卷第一三字作释，有其三说：一、总别依主释，卷字 <lb ed="X" n="0091b13"/><lb ed="R012" n="0003b16"/>是总，第一是别。卷有二十，第一唯一，总中有别卷 <lb ed="X" n="0091b14"/><lb ed="R012" n="0003b17"/>之第一。二、体用持业，卷字是体，第一是用。以体就 <lb ed="X" n="0091b15"/><lb ed="R012" n="0003b18"/>用，卷即第一。三、带数释，卷字是法，第一是数，卷法 <lb ed="X" n="0091b16"/><lb ed="R012" n="0004a01"/>带起第一数故。三、以卷字望上八字，所依纸素之 <lb ed="X" n="0091b17"/><lb ed="R012" n="0004a02"/>卷，从能依疏以彰名，谓大方廣<persName>佛</persName>花严经疏之卷， <lb ed="X" n="0091b18"/><lb ed="R012" n="0004a03"/>依主释也。四、第一两字望上九字，能记从所记以 <lb ed="X" n="0091b19"/><lb ed="R012" n="0004a04"/>彰名，亦依主释。五、幷序二字望上一题，作相违释。 <lb ed="X" n="0091b20"/><lb ed="R012" n="0004a05"/>释疏题竟。</p> <lb ed="X" n="0091b21"/><lb ed="R012" n="0004a06"/><p xml:id="pX08p0091b2101">三、释科题，即大方廣<persName>佛</persName>花严经疏科文卷第一。释 <lb ed="X" n="0091b22"/><lb ed="R012" n="0004a07"/>此科题，初列对，後释義。初列对者，上之八字以为 <lb ed="X" n="0091b23"/><lb ed="R012" n="0004a08"/>所科，下之五字以为能科。卷字望上为能所依，第 <lb ed="X" n="0091b24"/><lb ed="R012" n="0004a09"/>一望上为能所记，如前可知。後释義者有四：一、略 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0091c" n="0091c"/> <lb ed="X" n="0091c01"/><lb ed="R012" n="0004a10"/>解名義，二、古今对辩，三、義类分别，四、六释料拣。且 <lb ed="X" n="0091c02"/><lb ed="R012" n="0004a11"/>初略解名義者，所科八字如前<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c0201" n="0091c0201"/><anchor xml:id="beg0091c0201" n="0091c0201"/>已<anchor xml:id="end0091c0201"/>解。能科五字者， <lb ed="X" n="0091c03"/><lb ed="R012" n="0004a12"/>卷第一三字義不异前，科文二字今当略释。先释 <lb ed="X" n="0091c04"/><lb ed="R012" n="0004a13"/>科字，後释文字。且释科字有其二義：一、依義训，二、 <lb ed="X" n="0091c05"/><lb ed="R012" n="0004a14"/>依字形。依義训者，诸说不同，今略显示。一云：科者， <lb ed="X" n="0091c06"/><lb ed="R012" n="0004a15"/>分齐義，令文及義有分限故。一云：科者，类聚之義， <lb ed="X" n="0091c07"/><lb ed="R012" n="0004a16"/>若文若義随其所应，约一类聚而收摄故。一云：科 <lb ed="X" n="0091c08"/><lb ed="R012" n="0004a17"/>者，断也，定也，断量楷定分是非故。一云：科者，开通 <lb ed="X" n="0091c09"/><lb ed="R012" n="0004a18"/>为训，若见科文義开通故。一云：科者，略聚为義，以 <lb ed="X" n="0091c10"/><lb ed="R012" n="0004b01"/>少言词括多義故。一云：科者，次第为義，若无科文 <lb ed="X" n="0091c11"/><lb ed="R012" n="0004b02"/>理必丛杂，若标判<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1101" n="0091c1101"/><anchor xml:id="beg0091c1101" n="0091c1101"/>已<anchor xml:id="end0091c1101"/>有次第故。<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1102" n="0091c1102"/><anchor xml:id="beg0091c1102" n="0091c1102"/>已<anchor xml:id="end0091c1102"/>上六解幷依義 <lb ed="X" n="0091c12"/><lb ed="R012" n="0004b03"/>训。二、依字形者，科字形状禾边从斗，文義如禾科 <lb ed="X" n="0091c13"/><lb ed="R012" n="0004b04"/>文似斗，禾得斗而知数，文得科而義明。後释文字 <lb ed="X" n="0091c14"/><lb ed="R012" n="0004b05"/>者，文即是字未改转位名，字<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1401" n="0091c1401"/><anchor xml:id="beg0091c1401" n="0091c1401"/>已<anchor xml:id="end0091c1401"/>改转位名，文为名 <lb ed="X" n="0091c15"/><lb ed="R012" n="0004b06"/>句所依，今言文者摄名句故。二、古今对辩者，科判 <lb ed="X" n="0091c16"/><lb ed="R012" n="0004b07"/>之義本出<persName>佛</persName>经，或名品、或名章、或名分，皆科之异 <lb ed="X" n="0091c17"/><lb ed="R012" n="0004b08"/>名，如今经有三十九品等也。若就迹而言，此土以 <lb ed="X" n="0091c18"/><lb ed="R012" n="0004b09"/>道安为始，以魏帝<note place="inline">或云秦主</note>请诸德入内讲楞伽经<anchor xml:id="nkr_note_add_0091c1801" n="0091c1801"/><anchor xml:id="beg0091c1801" n="0091c1801"/>已<anchor xml:id="end0091c1801"/>， <lb ed="X" n="0091c19"/><lb ed="R012" n="0004b10"/>问曰：朕闻<persName>佛</persName>法幽深，至理玄奥，向观所谈，都无科 <lb ed="X" n="0091c20"/><lb ed="R012" n="0004b11"/>次，何耶？诸德无对。时道安在襄阳闻之，遂将华夏 <lb ed="X" n="0091c21"/><lb ed="R012" n="0004b12"/>大小诸经科为三分，当时擧朝不许。後唐三藏译 <lb ed="X" n="0091c22"/><lb ed="R012" n="0004b13"/>亲光菩萨所造<persName>佛</persName>地论，释<persName>佛</persName>地经科为三分：教起 <lb ed="X" n="0091c23"/><lb ed="R012" n="0004b14"/>因缘分，圣教所说分，依教奉行分。尔来经无豐约， <lb ed="X" n="0091c24"/><lb ed="R012" n="0004b15"/>科为三分，今古同遵。然後诸师或多或少，各各不 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0092a" n="0092a"/> <lb ed="X" n="0092a01"/><lb ed="R012" n="0004b16"/>同，不劳繁述。三、義类分别者，凡科判者，有其二类： <lb ed="X" n="0092a02"/><lb ed="R012" n="0004b17"/>一、三義门，二、四義门。且三義门者：一者文科，随文 <lb ed="X" n="0092a03"/><lb ed="R012" n="0004b18"/>而判故；二者義科，随義而分故；三者文義科，双约 <lb ed="X" n="0092a04"/><lb ed="R012" n="0005a01"/>文義而断故。言四義门：一、以文从義科，谓此约所 <lb ed="X" n="0092a05"/><lb ed="R012" n="0005a02"/>诠之義而科判，不拘于文故；二、以義从文科，谓此 <lb ed="X" n="0092a06"/><lb ed="R012" n="0005a03"/>就能诠文段而科判，不拘所诠義故。三、義类相从 <lb ed="X" n="0092a07"/><lb ed="R012" n="0005a04"/>科，如题目中虽有人法之异，同为题故，总为一科； <lb ed="X" n="0092a08"/><lb ed="R012" n="0005a05"/>本文之中虽有序文，本文之异，同是本文，故亦合 <lb ed="X" n="0092a09"/><lb ed="R012" n="0005a06"/>为一等也。四、分别不同科，如人法之题虽同，题目 <lb ed="X" n="0092a10"/><lb ed="R012" n="0005a07"/>人法异故，分之为二；本文之中，序疏别异，亦不可 <lb ed="X" n="0092a11"/><lb ed="R012" n="0005a08"/>同，须分开等四。六、释料拣者，科文二字，文体科、用 <lb ed="X" n="0092a12"/><lb ed="R012" n="0005a09"/>科，即是文持业释，馀可思准。释科题竟。</p> <lb ed="X" n="0092a13"/><lb ed="R012" n="0005a10"/><p xml:id="pX08p0092a1301">四、释钞题，即大方廣<persName>佛</persName>花严经随疏演義钞卷第 <lb ed="X" n="0092a14"/><lb ed="R012" n="0005a11"/>一幷序。释此亦二：先列对，後解释。且初列对者，一、 <lb ed="X" n="0092a15"/><lb ed="R012" n="0005a12"/>能释对，疏義二字幷上七字为所释，疏随演钞等 <lb ed="X" n="0092a16"/><lb ed="R012" n="0005a13"/>八字为能释；钞：二、随疏二字约能诠文，为能随、所 <lb ed="X" n="0092a17"/><lb ed="R012" n="0005a14"/>随对；三、演義二字约钞家能诠、演疏家所诠，为能 <lb ed="X" n="0092a18"/><lb ed="R012" n="0005a15"/>演、所演对；四、随疏二字对演義二字，为随文、演義 <lb ed="X" n="0092a19"/><lb ed="R012" n="0005a16"/>对；五、上四字为用，钞字为体，即体、用一对；六、卷字 <lb ed="X" n="0092a20"/><lb ed="R012" n="0005a17"/>望上，为所依、能依对；七、第一望上，为所记、能记对； <lb ed="X" n="0092a21"/><lb ed="R012" n="0005a18"/>八、幷序二字望上一题，为能序、所序对。後解释者， <lb ed="X" n="0092a22"/><lb ed="R012" n="0005b01"/>有三：初、释義，二、六合，三、问答。初释義者，随谓随顺， <lb ed="X" n="0092a23"/><lb ed="R012" n="0005b02"/>即无违義；疏谓疏文，谓不违经之文故。演谓流演、 <lb ed="X" n="0092a24"/><lb ed="R012" n="0005b03"/>开通之義；義者，義理，即经疏所诠；钞者，钞略备缺 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0092b" n="0092b"/> <lb ed="X" n="0092b01"/><lb ed="R012" n="0005b04"/>之義。总此意云：随顺本疏，加言解释，使经疏玄義 <lb ed="X" n="0092b02"/><lb ed="R012" n="0005b05"/>流演、开通。钞其略而補其缺，正其异而採其要，故 <lb ed="X" n="0092b03"/><lb ed="R012" n="0005b06"/>云随疏演義钞也。馀義准思。二、六合释者，初对即 <lb ed="X" n="0092b04"/><lb ed="R012" n="0005b07"/>能、所依主释，以能释钞从所释，经疏以彰名故。第 <lb ed="X" n="0092b05"/><lb ed="R012" n="0005b08"/>二一对能随名随疏之随，所随名随疏即随依主 <lb ed="X" n="0092b06"/><lb ed="R012" n="0005b09"/>持业。二释如次。第三一对能演名演義之演，所演 <lb ed="X" n="0092b07"/><lb ed="R012" n="0005b10"/>名演義即演。二释亦然。第四一对随文与演義异， <lb ed="X" n="0092b08"/><lb ed="R012" n="0005b11"/>故作相违释。第五一对作持业释，或作同依释，二 <lb ed="X" n="0092b09"/><lb ed="R012" n="0005b12"/>用同依一钞体故。或通通、别依主，谓钞字通于诸 <lb ed="X" n="0092b10"/><lb ed="R012" n="0005b13"/>钞，以随疏演義而别之故。馀三对作释。準前，可思。 <lb ed="X" n="0092b11"/><lb ed="R012" n="0005b14"/>三、问答。问：何故随对于疏，演对于義，而不得互对 <lb ed="X" n="0092b12"/><lb ed="R012" n="0005b15"/>耶？答：疏约能诠，钞但随顺；義约所诠，钞须演唱。故 <lb ed="X" n="0092b13"/><lb ed="R012" n="0005b16"/>不以互对也。问：准诸家章疏体例，经题之下应安 <lb ed="X" n="0092b14"/><lb ed="R012" n="0005b17"/>疏字，于疏字下方立钞号。今何不尔？答：以钞题中 <lb ed="X" n="0092b15"/><lb ed="R012" n="0005b18"/>所随<anchor xml:id="nkr_note_add_0092b1501" n="0092b1501"/><anchor xml:id="beg0092b1501" n="0092b1501"/>已<anchor xml:id="end0092b1501"/>有疏字，影取疏题也。若上更安疏字，则一 <lb ed="X" n="0092b16"/><lb ed="R012" n="0006a01"/>题之中有二疏字，文则重幷，非立名之巧。今唯一 <lb ed="X" n="0092b17"/><lb ed="R012" n="0006a02"/>疏字互望，上、下二题双足，立名之妙固在是矣。释 <lb ed="X" n="0092b18"/><lb ed="R012" n="0006a03"/>钞题竟。上来四段别解法题竟。</p> <lb ed="X" n="0092b19"/><lb ed="R012" n="0006a04"/><p xml:id="pX08p0092b1901">後通解人题：<name role="" type="person">淸凉山</name><name role="" type="person">大花严寺</name>沙门澄观撰。释此 <lb ed="X" n="0092b20"/><lb ed="R012" n="0006a05"/>一题，大分为二：上之七字是所依处，下之五字是 <lb ed="X" n="0092b21"/><lb ed="R012" n="0006a06"/>能依人。于所依中，又上三字所依之总名，下四字 <lb ed="X" n="0092b22"/><lb ed="R012" n="0006a07"/>所依之别号。所以双擧二者，有其二意：一、擧山令 <lb ed="X" n="0092b23"/><lb ed="R012" n="0006a08"/>远人知，擧寺令近人知故；二、以则天弘大经，故多 <lb ed="X" n="0092b24"/><lb ed="R012" n="0006a09"/>改<name role="" type="person">花严寺</name>号，贤首居处皆标此名。故今标山以拣 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0092c" n="0092c"/> <lb ed="X" n="0092c01"/><lb ed="R012" n="0006a10"/>之也。言<name role="" type="person">淸凉山</name>者，即岱州雁门郡五台是也。以岁 <lb ed="X" n="0092c02"/><lb ed="R012" n="0006a11"/>积坚冰，夏凝飞雪，曾无炎暑，故曰淸凉。山峰耸出， <lb ed="X" n="0092c03"/><lb ed="R012" n="0006a12"/>顶无林木，有如垒土之台，又曰五台。即本经所谓 <lb ed="X" n="0092c04"/><lb ed="R012" n="0006a13"/>东北方有处名<name role="" type="person">淸凉山</name>等。又宝藏陀罗尼经云：我 <lb ed="X" n="0092c05"/><lb ed="R012" n="0006a14"/>灭度後，于赡部洲东北方有国名大振那，其国中 <lb ed="X" n="0092c06"/><lb ed="R012" n="0006a15"/>间有山号为五顶，<name role="" type="person">文殊师利</name>童子遊行居住，为诸 <lb ed="X" n="0092c07"/><lb ed="R012" n="0006a16"/>菩萨众于中说法等。又准大钞云：離、坎、乾、坤，得其 <lb ed="X" n="0092c08"/><lb ed="R012" n="0006a17"/>中理。此以八卦通配淸凉一山。五台近西，是以东 <lb ed="X" n="0092c09"/><lb ed="R012" n="0006a18"/>台在離、坎二卦之间，北台在坎、乾二卦之间，西台 <lb ed="X" n="0092c10"/><lb ed="R012" n="0006b01"/>在乾、坤二卦之间，南台在坤、離二卦之间，故中台 <lb ed="X" n="0092c11"/><lb ed="R012" n="0006b02"/>在離、坎、乾、坤四卦之最中，通表中道之理。又云：其 <lb ed="X" n="0092c12"/><lb ed="R012" n="0006b03"/>山磅<g ref="#CB16612">礡</g>数州七百馀里，左邻恒岳，右接孟津，北临 <lb ed="X" n="0092c13"/><lb ed="R012" n="0006b04"/>绝塞，南拥汾阳，迴泊日月，蓄泄雲龙。虽积雪严寒， <lb ed="X" n="0092c14"/><lb ed="R012" n="0006b05"/>而名华万品；寒风劲烈，而瑞草千般。乃至云：白雲 <lb ed="X" n="0092c15"/><lb ed="R012" n="0006b06"/>凝布，夺万里之澄江；杲日将陞，见三尺之大海等。 <lb ed="X" n="0092c16"/><lb ed="R012" n="0006b07"/>言<name role="" type="person">大花严寺</name>者，即古大孚灵鹫也。按感通传：南山 <lb ed="X" n="0092c17"/><lb ed="R012" n="0006b08"/>问天神曰：今<name role="" type="person">五台山</name>东南三十里现有大孚灵鹫 <lb ed="X" n="0092c18"/><lb ed="R012" n="0006b09"/>寺，两堂旧迹犹存。南有华园，可二顷许，四时发彩， <lb ed="X" n="0092c19"/><lb ed="R012" n="0006b10"/>人莫究之。或云汉明所立，又云魏文所作，互说不 <lb ed="X" n="0092c20"/><lb ed="R012" n="0006b11"/>同，如何？天答曰：俱是二帝所作。周穆王时，<anchor xml:id="nkr_note_add_0092c2001" n="0092c2001"/><anchor xml:id="beg0092c2001" n="0092c2001"/>已<anchor xml:id="end0092c2001"/>有<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0092c21"/><lb ed="R012" n="0006b12"/>法。此山灵异，文殊所居，周穆王于中造寺供养。及 <lb ed="X" n="0092c22"/><lb ed="R012" n="0006b13"/><name role="" type="person">阿育王</name>，亦依置塔。汉明帝之初，摩腾天眼亦见有 <lb ed="X" n="0092c23"/><lb ed="R012" n="0006b14"/>塔，请帝立寺。山形似于灵鹫，故号为大孚灵鹫。孚 <lb ed="X" n="0092c24"/><lb ed="R012" n="0006b15"/>者，弘信也。帝信<persName>佛</persName>理，立寺劝人，华园在寺前。後之 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0093a" n="0093a"/> <lb ed="X" n="0093a01"/><lb ed="R012" n="0006b16"/>君王，或改为大华园寺。珠林集云：每春首至秋末， <lb ed="X" n="0093a02"/><lb ed="R012" n="0006b17"/>异华间发，光曜人目。四边树园，以爱华奇，人间无 <lb ed="X" n="0093a03"/><lb ed="R012" n="0006b18"/>有，移栽不生，乃至移树园外，亦不生等。至则天时， <lb ed="X" n="0093a04"/><lb ed="R012" n="0007a01"/>与于阗三藏译花严经，见菩萨住<name role="" type="person">淸凉山</name>，因改大 <lb ed="X" n="0093a05"/><lb ed="R012" n="0007a02"/>花严焉。寺者，司也。天子置九司，以置九卿：一、太常 <lb ed="X" n="0093a06"/><lb ed="R012" n="0007a03"/>寺，主礼乐；二、宗正寺，主六亲昭穆；三、大理寺，主刑 <lb ed="X" n="0093a07"/><lb ed="R012" n="0007a04"/>狱；四、光禄寺，主膳羞；五、司农寺，主仓储；六、大府寺， <lb ed="X" n="0093a08"/><lb ed="R012" n="0007a05"/>主平准；七、太仆寺，主车舆；八、卫尉寺，主器械；九、鸿 <lb ed="X" n="0093a09"/><lb ed="R012" n="0007a06"/>胪寺，主宾客。此寺凡有外方使命，皆止其中。汉明 <lb ed="X" n="0093a10"/><lb ed="R012" n="0007a07"/>帝时，摩腾、<name role="" type="person">竺法兰</name>二三藏初至此土，令鸿胪安下。 <lb ed="X" n="0093a11"/><lb ed="R012" n="0007a08"/>尔後僧居之处，因以名焉。次释能依人者，沙门二 <lb ed="X" n="0093a12"/><lb ed="R012" n="0007a09"/>字，释子之通称。梵语具云沙迦懑曩，此云息恶。瑞 <lb ed="X" n="0093a13"/><lb ed="R012" n="0007a10"/>应经云：一切诸法中，因缘空无主，息心达本源，故 <lb ed="X" n="0093a14"/><lb ed="R012" n="0007a11"/>号为沙门。然有四沙门：一、勝道沙门，二、活道沙门， <lb ed="X" n="0093a15"/><lb ed="R012" n="0007a12"/>三、示道沙门，四、汚道沙门。義如别章。然今疏主據 <lb ed="X" n="0093a16"/><lb ed="R012" n="0007a13"/>本而说，即勝道沙门；依迹而论，即示道沙门也。</p><p xml:id="pX08p0093a1619" cb:place="inline">▲ <lb ed="X" n="0093a17"/><lb ed="R012" n="0007a14"/>澄观二字，即疏主之别号。澄者，定也。观者，慧也。表 <lb ed="X" n="0093a18"/><lb ed="R012" n="0007a15"/>和尙定慧双修故。按妙觉塔记云：法号澄观，字大 <lb ed="X" n="0093a19"/><lb ed="R012" n="0007a16"/>体，俗姓夏侯，越州会稽人也。法界孕灵，随缘于帝 <lb ed="X" n="0093a20"/><lb ed="R012" n="0007a17"/>禹之族。诞若剖珠，洞鉴邻室。稚岁趋庭，厥考授与 <lb ed="X" n="0093a21"/><lb ed="R012" n="0007a18"/>六月之诗，即曰：可畏而敬。每童戏聚沙建塔，或诫 <lb ed="X" n="0093a22"/><lb ed="R012" n="0007b01"/>之：汝聚沙安避尘垢染？即鞠躬对曰：沙无自性，揽 <lb ed="X" n="0093a23"/><lb ed="R012" n="0007b02"/>真而成。真岂染矣？夙习警矣？年九岁，礼本州宝林 <lb ed="X" n="0093a24"/><lb ed="R012" n="0007b03"/>寺禅德体真大师为师。岁曜一周，解通三藏。至十 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0093b" n="0093b"/> <lb ed="X" n="0093b01"/><lb ed="R012" n="0007b04"/>一，奉恩得度。纔服田裳，思冥理观，乃讲般若、涅槃、 <lb ed="X" n="0093b02"/><lb ed="R012" n="0007b05"/>白莲、净名、圆觉等一十四经，起信、瑜伽、唯识、俱舍、 <lb ed="X" n="0093b03"/><lb ed="R012" n="0007b06"/>中百、因明、宝性等九论。年满，具戒于昙一大师门 <lb ed="X" n="0093b04"/><lb ed="R012" n="0007b07"/>下，受南山行事止作，遂讲律藏。又礼常照禅师，授 <lb ed="X" n="0093b05"/><lb ed="R012" n="0007b08"/>菩萨戒。原始要终，启厥十誓：体不损沙门之表，心 <lb ed="X" n="0093b06"/><lb ed="R012" n="0007b09"/>不违<persName>如来</persName>之制，坐不偝法界之经，性不染情碍之 <lb ed="X" n="0093b07"/><lb ed="R012" n="0007b10"/>境，足不履尼寺之尘，脇不触居士之榻，目不视非 <lb ed="X" n="0093b08"/><lb ed="R012" n="0007b11"/>仪之彩，舌不味过午之肴，手不释圆明之珠，宿不 <lb ed="X" n="0093b09"/><lb ed="R012" n="0007b12"/>離衣钵之则。遂参无名大师，印可融寂，自在受用。 <lb ed="X" n="0093b10"/><lb ed="R012" n="0007b13"/>即曰：明以照幽，法以达迷。然交映千门，融治万有， <lb ed="X" n="0093b11"/><lb ed="R012" n="0007b14"/>廣大悉备，尽法界之術。唯大花严乃依东京大诜 <lb ed="X" n="0093b12"/><lb ed="R012" n="0007b15"/>和尙听受玄旨，利根顿悟，再周能演。诜曰：法界全 <lb ed="X" n="0093b13"/><lb ed="R012" n="0007b16"/>在汝矣。</p><p xml:id="pX08p0093b1304" cb:place="inline">▲至住处品。审文殊随事观照五顶，遂不 <lb ed="X" n="0093b14"/><lb ed="R012" n="0007b17"/>远万里委命<note place="inline">大抄云：途虽五千，反复万里。当时逆寇乱常，兵戈锋起，不惮而遊，故云委 <lb ed="X" n="0093b15"/><lb ed="R012" n="0007b18"/>命也</note>，栖托圣境。相仍十稔，挂锡于<name role="" type="person">大花严寺</name>。山门真 <lb ed="X" n="0093b16"/><lb ed="R012" n="0008a01"/>侣，恳命敷扬。遂思五地圣人，身栖<persName>佛</persName>境，心证真如。 <lb ed="X" n="0093b17"/><lb ed="R012" n="0008a02"/>于後得智，起世俗心，学<persName>世间解</persName>。乃却览诗礼、传籍、 <lb ed="X" n="0093b18"/><lb ed="R012" n="0008a03"/>图谶、道德寓言、四科十翼、百家祖述、周易子书、华 <lb ed="X" n="0093b19"/><lb ed="R012" n="0008a04"/>夏古训、竺乾梵字、诸部异计、四围五明、显密轨注、 <lb ed="X" n="0093b20"/><lb ed="R012" n="0008a05"/>二王笔法，悉焕然冰释。即于般若院启曼荼罗，优 <lb ed="X" n="0093b21"/><lb ed="R012" n="0008a06"/>游理观，祈圣祐之。梦一金像，挺特山嶽，月满毫相， <lb ed="X" n="0093b22"/><lb ed="R012" n="0008a07"/>卓立空际。仍于<g ref="#CB00895">寐</g>内，捧咽面门。及觉久如，遂下鸿 <lb ed="X" n="0093b23"/><lb ed="R012" n="0008a08"/>笔，恍若有神。是月也，设无遮以庆之。疏成将阐，忽 <lb ed="X" n="0093b24"/><lb ed="R012" n="0008a09"/>梦为龙，头枕南台，尾蟠北台，鳞<g ref="#CB15168">𩮻</g>辉空，光逾皎日。 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0093c" n="0093c"/> <lb ed="X" n="0093c01"/><lb ed="R012" n="0008a10"/>须臾奋迅，化成多龙，分照而去，流通之兆也。後制 <lb ed="X" n="0093c02"/><lb ed="R012" n="0008a11"/>随疏演義钞四十卷、随文手镜一百卷、花严纲要 <lb ed="X" n="0093c03"/><lb ed="R012" n="0008a12"/>三卷、法界观玄镜一卷、三圣圆融观一卷、花严圆 <lb ed="X" n="0093c04"/><lb ed="R012" n="0008a13"/>觉四分中观等论关脉三十馀部、七处九会华藏 <lb ed="X" n="0093c05"/><lb ed="R012" n="0008a14"/>世界图心镜说文十卷、大经了義备要三卷、七圣 <lb ed="X" n="0093c06"/><lb ed="R012" n="0008a15"/>降诞节对御讲经谈论文兼一家述诗表牋章总 <lb ed="X" n="0093c07"/><lb ed="R012" n="0008a16"/>八十馀卷。後奉德宗诏，与般若三藏译乌盘所进 <lb ed="X" n="0093c08"/><lb ed="R012" n="0008a17"/>花严。後分译就，帝请讲之。讲<anchor xml:id="nkr_note_add_0093c0801" n="0093c0801"/><anchor xml:id="beg0093c0801" n="0093c0801"/>已<anchor xml:id="end0093c0801"/>，上曰：诚哉是言，微 <lb ed="X" n="0093c09"/><lb ed="R012" n="0008a18"/>而显抚。乃赐紫衲方袍，兼礼为教授。和尙奉诏述 <lb ed="X" n="0093c10"/><lb ed="R012" n="0008b01"/>疏十轴，诞圣节赐辇，迎之内殿谈法。帝命廣敷新 <lb ed="X" n="0093c11"/><lb ed="R012" n="0008b02"/>经，厥旨要曰：大哉真界，万法资始<note place="inline">云云</note>。帝时默湛 <lb ed="X" n="0093c12"/><lb ed="R012" n="0008b03"/>海印，朗然大觉，诫于群臣曰：朕之师，言雅而简，辞 <lb ed="X" n="0093c13"/><lb ed="R012" n="0008b04"/>典而富，扇真风于第一義天，能以圣法淸凉朕心。 <lb ed="X" n="0093c14"/><lb ed="R012" n="0008b05"/>仍以淸凉赐为国师之号。是时内外台辅重臣，咸 <lb ed="X" n="0093c15"/><lb ed="R012" n="0008b06"/>以八戒礼而师之。後答顺宗经義，帝于兴唐寺为 <lb ed="X" n="0093c16"/><lb ed="R012" n="0008b07"/>造普光殿、花严阁，塑花严图、法界会。次因答宪宗 <lb ed="X" n="0093c17"/><lb ed="R012" n="0008b08"/>法界，帝为铸金印，迁国师，统冠天下。缁侣穆宗、敬 <lb ed="X" n="0093c18"/><lb ed="R012" n="0008b09"/>宗，感仰巨休，悉封大照国师。以开元二十六年戊 <lb ed="X" n="0093c19"/><lb ed="R012" n="0008b10"/>寅岁生，天宝戊子岁出家<note place="inline">玄宗年号</note>，至德<note place="inline">肃宗年号</note>丁酉年 <lb ed="X" n="0093c20"/><lb ed="R012" n="0008b11"/>心印受戒。代宗大历戊申年，诏入内与辩正三藏 <lb ed="X" n="0093c21"/><lb ed="R012" n="0008b12"/>译经为润文。大德兴元元年甲子岁造疏，贞元丁 <lb ed="X" n="0093c22"/><lb ed="R012" n="0008b13"/>卯岁功就，贞元丙子年翻经赐紫，<anchor xml:id="nkr_note_add_0093c2201" n="0093c2201"/><anchor xml:id="beg0093c2201" n="0093c2201"/>己<anchor xml:id="end0093c2201"/>卯年授淸凉 <lb ed="X" n="0093c23"/><lb ed="R012" n="0008b14"/>国师号。宪宗元祐五年庚寅岁，授僧统印。文宗大 <lb ed="X" n="0093c24"/><lb ed="R012" n="0008b15"/>和<anchor xml:id="nkr_note_orig_0093001" n="0093001"/>辛丑岁，帝授心印于师。至开成<anchor xml:id="nkr_note_add_0093c2401" n="0093c2401"/><anchor xml:id="beg0093c2401" n="0093c2401"/>己<anchor xml:id="end0093c2401"/>未年春三月 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0094a" n="0094a"/> <lb ed="X" n="0094a01"/><lb ed="R012" n="0008b16"/>六日旦，诏上足三教首座宝印大师海岸等，付法 <lb ed="X" n="0094a02"/><lb ed="R012" n="0008b17"/>嘱<g ref="#CB13884">𠼱</g>竟而𣨛。历九宗圣世，为七帝门师<note place="inline">代宗、德宗、顺宗、宪宗、 <lb ed="X" n="0094a03"/><lb ed="R012" n="0008b18"/>穆宗、敬宗、文宗</note>。俗寿一百二，僧腊八十三。形长九尺四寸， <lb ed="X" n="0094a04"/><lb ed="R012" n="0009a01"/>手垂过膝。目夜发光，昼乃不瞬。言论淸雅，动止作 <lb ed="X" n="0094a05"/><lb ed="R012" n="0009a02"/>则。学赡九流，才供二笔。凡著述现流传者，总四百 <lb ed="X" n="0094a06"/><lb ed="R012" n="0009a03"/>馀卷。尽形一食大经，始终讲五十遍。无遮大会十 <lb ed="X" n="0094a07"/><lb ed="R012" n="0009a04"/>有五，设弟子为人师者三十有八。海岸寂光为首， <lb ed="X" n="0094a08"/><lb ed="R012" n="0009a05"/>禀受学徒一千。唯东京僧睿、圭山宗密，独得其奥。 <lb ed="X" n="0094a09"/><lb ed="R012" n="0009a06"/>馀即虚心而来，实腹而去。蜕经三七，颜光益润，端 <lb ed="X" n="0094a10"/><lb ed="R012" n="0009a07"/>身凛岳，自证之力也。其月二十七日，恭承遗旨，迁 <lb ed="X" n="0094a11"/><lb ed="R012" n="0009a08"/>奉全身于<name role="" type="person">终南山</name>石室。皇帝辍朝，重臣缟素，其馀 <lb ed="X" n="0094a12"/><lb ed="R012" n="0009a09"/>即可知也。初期，有西域梵僧在葱领，见二使者步 <lb ed="X" n="0094a13"/><lb ed="R012" n="0009a10"/>履虚地，以咒止而诘之曰：余北印土文殊堂之神， <lb ed="X" n="0094a14"/><lb ed="R012" n="0009a11"/>东土取花严菩萨大牙供养。及至，奏启石室验之， <lb ed="X" n="0094a15"/><lb ed="R012" n="0009a12"/>果无大牙，唯三十九璨然如霜。遂荼毘灵骨，得舍 <lb ed="X" n="0094a16"/><lb ed="R012" n="0009a13"/>利数千粒，明白光润，舌红如莲，火不能变<note place="inline">上略记文</note>。又 <lb ed="X" n="0094a17"/><lb ed="R012" n="0009a14"/>大宋高僧传中，有赞寧僧统所述之传，事多错谬， <lb ed="X" n="0094a18"/><lb ed="R012" n="0009a15"/>不须繁引。</p><p xml:id="pX08p0094a1805" cb:place="inline">▲撰者，集也。採录众文，集成章句，释此 <lb ed="X" n="0094a19"/><lb ed="R012" n="0009a16"/>一经，故名为撰。有本云述者，盖述而不作之義也。 <lb ed="X" n="0094a20"/><lb ed="R012" n="0009a17"/>乐记云：知礼乐之情者能作，识礼乐之文者能述。 <lb ed="X" n="0094a21"/><lb ed="R012" n="0009a18"/>作者之谓圣，述者之谓明。<anchor xml:id="nkr_note_add_0094a2101" n="0094a2101"/><anchor xml:id="beg0094a2101" n="0094a2101"/>已<anchor xml:id="end0094a2101"/>上離解。若合释者，淸 <lb ed="X" n="0094a22"/><lb ed="R012" n="0009b01"/>凉之山，大花严之寺，皆通别依主。或山有淸凉之 <lb ed="X" n="0094a23"/><lb ed="R012" n="0009b02"/>德用，寺中兴于花严，故以为名者，持业、有财二释 <lb ed="X" n="0094a24"/><lb ed="R012" n="0009b03"/>如次。或经显菩萨住处在于淸凉，而寺在山中，故 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0094b" n="0094b"/> <lb ed="X" n="0094b01"/><lb ed="R012" n="0009b04"/>以花严为名者，即邻近释。又<name role="" type="person">淸凉山</name>之<name role="" type="person">大花严寺</name>， <lb ed="X" n="0094b02"/><lb ed="R012" n="0009b05"/><name role="" type="person">大花严寺</name>之沙门，二释皆是总别依主也。<name role="" type="person">淸凉山</name> <lb ed="X" n="0094b03"/><lb ed="R012" n="0009b06"/><name role="" type="person">大花严寺</name>沙门，即澄观沙门之澄观，澄观即述澄 <lb ed="X" n="0094b04"/><lb ed="R012" n="0009b07"/>观之述，二释皆得。问：科疏抄中各有人题，今何唯 <lb ed="X" n="0094b05"/><lb ed="R012" n="0009b08"/>解一题耶？答：虽有三题，一人无异。故于一处通明， <lb ed="X" n="0094b06"/><lb ed="R012" n="0009b09"/>馀二不劳繁<anchor xml:id="nkr_note_orig_0094001" n="0094001"/>迷。释题目竟。</p> <lb ed="X" n="0094b07"/><lb ed="R012" n="0009b10"/><p xml:id="pX08p0094b0701">後逐难释文中，先解钞序。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0094b08"/><lb ed="R012" n="0009b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX08p0094b0801">至圣垂诰，镜一心之玄极者，显<persName>如来</persName>说经也。释之分 <lb ed="X" n="0094b09"/><lb ed="R012" n="0009b12"/>三：初列对，二消文，三五教辩明。且初二句序文，十事 <lb ed="X" n="0094b10"/><lb ed="R012" n="0009b13"/>五对：一人法对，至圣是人，馀皆是法。二法義对，垂诰 <lb ed="X" n="0094b11"/><lb ed="R012" n="0009b14"/>是法，一心等是義。二总别对，一心是总，玄极为别。四 <lb ed="X" n="0094b12"/><lb ed="R012" n="0009b15"/>法喩对，镜字是喩，垂诰为法。五拣持对，至字能拣，圣 <lb ed="X" n="0094b13"/><lb ed="R012" n="0009b16"/>字能持。二消文者，至者极也，圣者正也。见道<anchor xml:id="nkr_note_add_0094b1301" n="0094b1301"/><anchor xml:id="beg0094b1301" n="0094b1301"/>已<anchor xml:id="end0094b1301"/>去，虽 <lb ed="X" n="0094b14"/><lb ed="R012" n="0009b17"/>名为圣，唯至<persName>佛</persName>果，方名至圣。垂者布也，诰者典诰。书 <lb ed="X" n="0094b15"/><lb ed="R012" n="0009b18"/>云：典谟训诰，皆经诰之别称。镜者喩上诰字，法者典 <lb ed="X" n="0094b16"/><lb ed="R012" n="0010a01"/>诰，能明示一心，鉴微玄极。喩中如秦镜至明照人心。 <lb ed="X" n="0094b17"/><lb ed="R012" n="0010a02"/>故朱铠诗云：西国有秦镜，其光世所希，照人见肝胆， <lb ed="X" n="0094b18"/><lb ed="R012" n="0010a03"/>鉴物穷幽微。今正取此。故後疏云：以圣教为明镜，照 <lb ed="X" n="0094b19"/><lb ed="R012" n="0010a04"/>见自心等。无二无三谓之一，坚实灵明谓之心。玄即 <lb ed="X" n="0094b20"/><lb ed="R012" n="0010a05"/>幽玄，极谓至极。意云：我<persName>佛</persName><persName>世尊</persName>，布教如明镜，洞鉴一 <lb ed="X" n="0094b21"/><lb ed="R012" n="0010a06"/>心之中，幽玄至极之自理也。三五教辩明者，一小教 <lb ed="X" n="0094b22"/><lb ed="R012" n="0010a07"/>至即生空理，圣即生空智。菩提树下，断结成<persName>佛</persName>，名为 <lb ed="X" n="0094b23"/><lb ed="R012" n="0010a08"/>至圣。垂者设也，引也。权设小法，引二乘故。诰即阿含 <lb ed="X" n="0094b24"/><lb ed="R012" n="0010a09"/>缘生等经。言一心者，即假说一心，谓实有外法，由心 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0094c" n="0094c"/> <lb ed="X" n="0094c01"/><lb ed="R012" n="0010a10"/>转变，非皆是心。<note place="inline">谓世出世间染净等法，由心造业之所感，故改转变动，而非皆是心也。</note> <lb ed="X" n="0094c02"/><lb ed="R012" n="0010a11"/>二始教者至即二空理，圣即二空智。色究竟天上成 <lb ed="X" n="0094c03"/><lb ed="R012" n="0010a12"/>正觉者，名为至圣。垂者，说也，悟也。根本智中流出後 <lb ed="X" n="0094c04"/><lb ed="R012" n="0010a13"/>得，从後得智起大悲心，为物宣说，令二乘人悟唯识 <lb ed="X" n="0094c05"/><lb ed="R012" n="0010a14"/>故。诰即深密、楞伽等经。言一心者，即本识也。然有三 <lb ed="X" n="0094c06"/><lb ed="R012" n="0010a15"/>类：一、相见俱存名一心，二、摄相归见名一心，三、摄所 <lb ed="X" n="0094c07"/><lb ed="R012" n="0010a16"/>归王名一心。玄极者，根本智名玄，二空理名极也。三、 <lb ed="X" n="0094c08"/><lb ed="R012" n="0010a17"/>终教者至即本觉理，圣即始觉智。始本不二，名为至 <lb ed="X" n="0094c09"/><lb ed="R012" n="0010a18"/>圣。垂者，赐也，显也。等赐一乘，显理事无碍故。诰即法 <lb ed="X" n="0094c10"/><lb ed="R012" n="0010b01"/>华、涅槃等经。言一心者，即<persName>如来</persName>藏名一心。此亦有二： <lb ed="X" n="0094c11"/><lb ed="R012" n="0010b02"/>一、摄末归本<note place="inline">摄前七，归第八</note>，二、摄染净归<persName>如来</persName>藏。寂照即以 <lb ed="X" n="0094c12"/><lb ed="R012" n="0010b03"/>真妄和合名一心，指玄即以真妄不二名一心，各唯 <lb ed="X" n="0094c13"/><lb ed="R012" n="0010b04"/>得一義也。言玄极者，即始本二觉也。四、顿教者至即 <lb ed="X" n="0094c14"/><lb ed="R012" n="0010b05"/>无理之理，圣即无智之智。以无<persName>佛</persName>无不<persName>佛</persName>，名为至圣。 <lb ed="X" n="0094c15"/><lb ed="R012" n="0010b06"/>垂者，传也，彰也。单传心印，彰绝待理故。诰即金刚、思 <lb ed="X" n="0094c16"/><lb ed="R012" n="0010b07"/>益等经。言一心者，泯绝染净，名为一心。绝待之智曰 <lb ed="X" n="0094c17"/><lb ed="R012" n="0010b08"/>玄，绝待之理曰极。五、圆教者至即无障碍理，圣即无 <lb ed="X" n="0094c18"/><lb ed="R012" n="0010b09"/>障碍智。十身无碍身雲，名为至圣。垂者，布也，安也。通 <lb ed="X" n="0094c19"/><lb ed="R012" n="0010b10"/>方之说，佈于法界，安立四种法界義故。诰即花严、大 <lb ed="X" n="0094c20"/><lb ed="R012" n="0010b11"/>经。言一心者，即无障碍一心也。此亦有三，谓融事相。 <lb ed="X" n="0094c21"/><lb ed="R012" n="0010b12"/>入融事相，即帝网无尽<note place="inline"><anchor xml:id="nkr_note_add_0094c2101" n="0094c2101"/><anchor xml:id="beg0094c2101" n="0094c2101"/>已<anchor xml:id="end0094c2101"/>上五教具十种一心，如行愿钞等说</note>。言玄极 <lb ed="X" n="0094c22"/><lb ed="R012" n="0010b13"/>者，亦无障碍之智与理也。</p> <lb ed="X" n="0094c23"/><lb ed="R012" n="0010b14"/><p xml:id="pX08p0094c2301">钞：大士弘阐，烛微言之幽致者，菩萨造论也。释之分 <lb ed="X" n="0094c24"/><lb ed="R012" n="0010b15"/>四：初、列对，二、消文，三、五教分别，四、会馀仪。此二句序 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0095a" n="0095a"/> <lb ed="X" n="0095a01"/><lb ed="R012" n="0010b16"/>文，亦十事五对：一、人、法对，大士即人，弘阐等即法。二、 <lb ed="X" n="0095a02"/><lb ed="R012" n="0010b17"/>经、论对，或云：本、末对，微言即经，弘阐为论。三、教、義对， <lb ed="X" n="0095a03"/><lb ed="R012" n="0010b18"/>微言即教，幽致即義。四、法、喩对，弘阐是法，烛字是喩。 <lb ed="X" n="0095a04"/><lb ed="R012" n="0011a01"/>五、拣持对，大者能拣，士者能持。二、消文者，士谓士夫， <lb ed="X" n="0095a05"/><lb ed="R012" n="0011a02"/>通目于人。然凡、圣不同，有其四种：凡夫唯名士，二乘 <lb ed="X" n="0095a06"/><lb ed="R012" n="0011a03"/>名上士，菩萨名大士，<persName>佛</persName>号<persName>无上士</persName>。今拣馀三，故名大 <lb ed="X" n="0095a07"/><lb ed="R012" n="0011a04"/>士。准智论中释，大士有十義：一、依大乘教，二、起大信 <lb ed="X" n="0095a08"/><lb ed="R012" n="0011a05"/>心，三、发大愿，四、具修大行，五、备历大位，六、起大智，七、 <lb ed="X" n="0095a09"/><lb ed="R012" n="0011a06"/>断大惑，八、圆证大理，九、当成大果，十、当度大生。总相 <lb ed="X" n="0095a10"/><lb ed="R012" n="0011a07"/>而言，谓依大教，发大心，行大行，证大果，故名大士。问： <lb ed="X" n="0095a11"/><lb ed="R012" n="0011a08"/>大士若唯菩萨，如何通小教耶？答：小乘诸论多菩萨 <lb ed="X" n="0095a12"/><lb ed="R012" n="0011a09"/>造，如<name role="" type="person">世亲</name>菩萨晦孤明于俱舍，造五百部小乘论等 <lb ed="X" n="0095a13"/><lb ed="R012" n="0011a10"/>是也。弘谓弘扬，阐谓宣阐，谓宣阐，即目菩萨所造诸 <lb ed="X" n="0095a14"/><lb ed="R012" n="0011a11"/>论。烛者，喩上弘阐之论，如经云：譬如暗中宝，无灯不 <lb ed="X" n="0095a15"/><lb ed="R012" n="0011a12"/>可见，<persName>佛</persName>法无人说，虽慧莫能了。法中经无菩萨之论， <lb ed="X" n="0095a16"/><lb ed="R012" n="0011a13"/>不能见其幽致，喩暗中宝若无灯烛，不可见而取也。 <lb ed="X" n="0095a17"/><lb ed="R012" n="0011a14"/>微言者，即上垂诰之经。幽致者，幽谓幽深，致即致趣， <lb ed="X" n="0095a18"/><lb ed="R012" n="0011a15"/>即上微言中所诠之義也。意云：菩萨大士造论弘阐， <lb ed="X" n="0095a19"/><lb ed="R012" n="0011a16"/>皆照烛<persName>佛</persName>经之中幽深之致趣也。三、五教分别者，小 <lb ed="X" n="0095a20"/><lb ed="R012" n="0011a17"/>教即天亲、世友等大士，弘阐俱舍、婆沙等论文，释阿 <lb ed="X" n="0095a21"/><lb ed="R012" n="0011a18"/>含、缘生等经六识、三毒、七十五法等之幽致也。始教 <lb ed="X" n="0095a22"/><lb ed="R012" n="0011b01"/>即无著、天亲等大士，弘阐瑜伽、唯识等论文，释深密、 <lb ed="X" n="0095a23"/><lb ed="R012" n="0011b02"/>楞伽等经八识、十如、百法之幽致也。终、顿二教即马 <lb ed="X" n="0095a24"/><lb ed="R012" n="0011b03"/>鸣、龙树等大士，弘阐起信、摩诃衍等论文，释法花、涅 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0095b" n="0095b"/> <lb ed="X" n="0095b01"/><lb ed="R012" n="0011b04"/>槃等经二门、三大、九相、染净等法之幽致也。圆教即 <lb ed="X" n="0095b02"/><lb ed="R012" n="0011b05"/><name role="" type="person">世亲</name>、龙树等大士，弘阐十地、不思议等论文，<name role="" type="person">释花严</name>、 <lb ed="X" n="0095b03"/><lb ed="R012" n="0011b06"/>大经六相、十玄之幽致也。</p> <lb ed="X" n="0095b04"/><lb ed="R012" n="0011b07"/><p xml:id="pX08p0095b0401">钞：虽忘怀于诠旨之域，而浩瀚于文義之海者，释妨 <lb ed="X" n="0095b05"/><lb ed="R012" n="0011b08"/>也。妨云：理本无言，<note place="inline">蹑前垂诰及弘阐也。</note>義绝疆域。<note place="inline">蹑前一心及玄极幽致也。</note> <lb ed="X" n="0095b06"/><lb ed="R012" n="0011b09"/>大觉、能仁及诸菩萨，以忘分别情怀，证真成果。今复 <lb ed="X" n="0095b07"/><lb ed="R012" n="0011b10"/>说经造论，诠義差别，岂为允当？故此释也。虽字文舍 <lb ed="X" n="0095b08"/><lb ed="R012" n="0011b11"/>纵夺，上句纵，下句夺。意云：<persName>佛</persName>及菩萨于一真法界之 <lb ed="X" n="0095b09"/><lb ed="R012" n="0011b12"/>中，虽无心怀于诠旨之疆域，而不妨以无缘慈愍生 <lb ed="X" n="0095b10"/><lb ed="R012" n="0011b13"/>未悟，浩浩汚汗起廣多之文義，如海之深廣也。</p> <lb ed="X" n="0095b11"/><lb ed="R012" n="0011b14"/><p xml:id="pX08p0095b1101">钞：盖欲下二句显意也。问：既忘怀于诠旨之域，何不 <lb ed="X" n="0095b12"/><lb ed="R012" n="0011b15"/>忘言而契道，而反浩瀚于文義耶。故今云尔。意谓道 <lb ed="X" n="0095b13"/><lb ed="R012" n="0011b16"/>本无言，非言何以传。理本无象，非象何以显。故假寄 <lb ed="X" n="0095b14"/><lb ed="R012" n="0011b17"/>所诠之義象，能诠之言繫，使学者因其迹而穷无尽 <lb ed="X" n="0095b15"/><lb ed="R012" n="0011b18"/>真趣矣。象繫之言语出周易。象谓爻象，以喩所诠。繫 <lb ed="X" n="0095b16"/><lb ed="R012" n="0012a01"/>谓言繫，以喩能诠。即因言以得象，因象以得意，得意 <lb ed="X" n="0095b17"/><lb ed="R012" n="0012a02"/>以忘象，得象以忘言也。或可迹谓兔象迹，如因迹而 <lb ed="X" n="0095b18"/><lb ed="R012" n="0012a03"/>得兔得象，因文義而证玄趣矣。準此繫字，或目繫象 <lb ed="X" n="0095b19"/><lb ed="R012" n="0012a04"/>蹄之索也。或周易中大象小象，上繫下繫，孔子寄以 <lb ed="X" n="0095b20"/><lb ed="R012" n="0012a05"/>显易理。</p> <lb ed="X" n="0095b21"/><lb ed="R012" n="0012a06"/><p xml:id="pX08p0095b2101">钞：斯经等者，上赅通诸教，此下唯显此经能诠之文。 <lb ed="X" n="0095b22"/><lb ed="R012" n="0012a07"/>所诠義理，甚深廣大，不可得称。此借论语文。彼云：泰 <lb ed="X" n="0095b23"/><lb ed="R012" n="0012a08"/>伯其可谓至德也<anchor xml:id="nkr_note_add_0095b2301" n="0095b2301"/><anchor xml:id="beg0095b2301" n="0095b2301"/>已<anchor xml:id="end0095b2301"/>矣！三、以天下让，民无得而称焉。 <lb ed="X" n="0095b24"/><lb ed="R012" n="0012a09"/>今显深廣之极也。谓文该三部，理极十玄故。问：诸家 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0095c" n="0095c"/> <lb ed="X" n="0095c01"/><lb ed="R012" n="0012a10"/>外，钞通前段，皆赞当经，则此段唯属结歎之文。今所 <lb ed="X" n="0095c02"/><lb ed="R012" n="0012a11"/>以前通诸教，此别赞当经耶？答：此中唯云斯经文、理 <lb ed="X" n="0095c03"/><lb ed="R012" n="0012a12"/>故。若结歎前者，应云斯经、论文、理也，则有收文不尽 <lb ed="X" n="0095c04"/><lb ed="R012" n="0012a13"/>之过。是以前通此局，其理明矣。</p> <lb ed="X" n="0095c05"/><lb ed="R012" n="0012a14"/><p xml:id="pX08p0095c0501">钞：晋译下，别明造。疏：此明造疏所由，有二：今初、晋译 <lb ed="X" n="0095c06"/><lb ed="R012" n="0012a15"/>得门，谓晋朝翻译之经，幽玄秘密，虽光统、灵裕等诸 <lb ed="X" n="0095c07"/><lb ed="R012" n="0012a16"/>师皆伸疏解，唯贤首大师探玄一记可得其入理之 <lb ed="X" n="0095c08"/><lb ed="R012" n="0012a17"/>门也。论语云：夫子之墙数仞，不得其门而入，不见宗 <lb ed="X" n="0095c09"/><lb ed="R012" n="0012a18"/>庙之美，百官之富。得其门者亦寡矣。今借用之。</p> <lb ed="X" n="0095c10"/><lb ed="R012" n="0012b01"/><p xml:id="pX08p0095c1001">钞：唐翻下，唐经迷奥也。谓唐时所翻灵妙之篇章。<note place="inline">或此 <lb ed="X" n="0095c11"/><lb ed="R012" n="0012b02"/>经多灵应，如译时双童现瑞，甘露呈祥等，故云灵篇。</note>贤首造新修略疏至十九 <lb ed="X" n="0095c12"/><lb ed="R012" n="0012b03"/>卷，大愿不终。後时贤哲静法苑公刊定而释之。大義 <lb ed="X" n="0095c13"/><lb ed="R012" n="0012b04"/>屡乖，微言将隐，未得窥睹其玄奥尔。奥者，即堂之西 <lb ed="X" n="0095c14"/><lb ed="R012" n="0012b05"/>南隅也。然其上句互影，谓得入门者，必睹其奥；若未 <lb ed="X" n="0095c15"/><lb ed="R012" n="0012b06"/>窥其奥者，由不得其门也。上来新经比旧经文義多 <lb ed="X" n="0095c16"/><lb ed="R012" n="0012b07"/>全，而缺得意之疏，学者无由趣入，故疏主不可缄默。 <lb ed="X" n="0095c17"/><lb ed="R012" n="0012b08"/>斯造疏之缘也。</p> <lb ed="X" n="0095c18"/><lb ed="R012" n="0012b09"/><p xml:id="pX08p0095c1801">钞：澄观下二句，谦<anchor xml:id="nkr_note_add_0095c1801" n="0095c1801"/><anchor xml:id="beg0095c1801" n="0095c1801"/>己<anchor xml:id="end0095c1801"/>述作也。揆者，度也。言肤者，皮肤 <lb ed="X" n="0095c19"/><lb ed="R012" n="0012b10"/>浅近之谓也。意云：我不自揆度，学未至于骨髓，但及 <lb ed="X" n="0095c20"/><lb ed="R012" n="0012b11"/>皮肤浅受之学，辄便造疏，阐扬大经玄微之旨也。肤 <lb ed="X" n="0095c21"/><lb ed="R012" n="0012b12"/>受之言，见论语。</p> <lb ed="X" n="0095c22"/><lb ed="R012" n="0012b13"/><p xml:id="pX08p0095c2201">钞：偶溢下二句，庆疏：流通不期而然，谓之偶。溢，谓溢 <lb ed="X" n="0095c23"/><lb ed="R012" n="0012b14"/>满。意云：但随力通经，何期大行于世，偶然盈溢。中夏 <lb ed="X" n="0095c24"/><lb ed="R012" n="0012b15"/>九州，蛮夷四海。言九州者，尙书禹贡中云：禹别九州。 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0096a" n="0096a"/> <lb ed="X" n="0096a01"/><lb ed="R012" n="0012b16"/>尔雅云：两河之间曰冀州，<note place="inline">自河东至河西。彼疏云：两河间，其气淸，厥性相近，故 <lb ed="X" n="0096a02"/><lb ed="R012" n="0012b17"/>曰冀。冀者，近也。</note>河南曰豫州，<note place="inline">自河南至汉，其气著密，厥性安舒，故曰豫。豫者，舒也。</note>河西 <lb ed="X" n="0096a03"/><lb ed="R012" n="0012b18"/>曰雍州，<note place="inline">于用切。自河至西黑水，其气蔽壅，厥性急，凶，故雍。雍者，壅也。兼得梁之地，西北之位，阳所 <lb ed="X" n="0096a04"/><lb ed="R012" n="0013a01"/>不及，阴壅也，故曰雍州。</note>汉南曰荆州，<note place="inline">自汉南至衡山之阳，其急似厂，禀性强梁，故曰荆。荆 <lb ed="X" n="0096a05"/><lb ed="R012" n="0013a02"/>者，祖也。</note>江南曰扬州，<note place="inline">自江南至海，其气燥劲，厥性轻。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096001" n="0096001"/>〔杨〕又阳气奋扬之地，故名焉。</note>济、 <lb ed="X" n="0096a06"/><lb ed="R012" n="0013a03"/>河间曰兖州，<note place="inline">自河东至济，其气专贤，厥性谦信，故曰兖。兖者，信也。</note>济东曰徐州， <lb ed="X" n="0096a07"/><lb ed="R012" n="0013a04"/><note place="inline">自济东至海，其气宽舒，禀性安徐，故曰徐。徐者，舒也。</note>燕曰幽州，<note place="inline">自易水至北狄，其气深要，厥性 <lb ed="X" n="0096a08"/><lb ed="R012" n="0013a05"/>剽疾，故幽。幽者，安也。</note>齐曰营州，亦名靑州。<note place="inline">东方少阳，其色靑，其气淸，岁之首，事之始， <lb ed="X" n="0096a09"/><lb ed="R012" n="0013a06"/>故以靑名焉。自岱东至海。</note>言四海者，东夷，<note place="inline">东方之人好生，万物触地而出。夷者，觝触也。</note> <lb ed="X" n="0096a10"/><lb ed="R012" n="0013a07"/>西戎，<note place="inline">斩伐杀生，不得其中。戎者，兇也。</note>南蛮，<note place="inline">君臣同川而浴，极为简慢。蛮者，慢也。</note>北狄。 <lb ed="X" n="0096a11"/><lb ed="R012" n="0013a08"/><note place="inline">父子嫂叔，同穴无别。狄者，僻也。</note>而言海者，海之言晦，以晦暗于礼義 <lb ed="X" n="0096a12"/><lb ed="R012" n="0013a09"/>也。</p> <lb ed="X" n="0096a13"/><lb ed="R012" n="0013a10"/><p xml:id="pX08p0096a1301">钞：讲者下，学徒陈请。初二句标请人。疏主常千徒拥 <lb ed="X" n="0096a14"/><lb ed="R012" n="0013a11"/>座，今言盈百者，谓或面言心受，或悬悟幽宗。<anchor xml:id="nkr_note_add_0096a1401" n="0096a1401"/><anchor xml:id="beg0096a1401" n="0096a1401"/>已<anchor xml:id="end0096a1401"/>能讲 <lb ed="X" n="0096a15"/><lb ed="R012" n="0013a12"/>者，其数盈百，即僧睿等为首也。咸者，皆也。叩者，以头 <lb ed="X" n="0096a16"/><lb ed="R012" n="0013a13"/>叩至地也。大教下，叙其请意。先二句按定经、疏，文理 <lb ed="X" n="0096a17"/><lb ed="R012" n="0013a14"/>深远。亲承下二句，谓面禀微得相近。言彷彿者，相近 <lb ed="X" n="0096a18"/><lb ed="R012" n="0013a15"/>也。于此经之宗旨，不敢言得，故云彷彿近宗也。若垂 <lb ed="X" n="0096a19"/><lb ed="R012" n="0013a16"/>布疏文轨笵于千古之下，<note place="inline">莊子释音云：古者，久也。</note>我等思虑：若 <lb ed="X" n="0096a20"/><lb ed="R012" n="0013a17"/>无抄文，恐後代学者迷惑疏主高大悟解之疏文也。 <lb ed="X" n="0096a21"/><lb ed="R012" n="0013a18"/>希垂下二句，正伸请。希望垂慈造钞，重再分剖，得睹 <lb ed="X" n="0096a22"/><lb ed="R012" n="0013b01"/>经、疏之光辉。言再剖者，前以造疏剖于经，今复造钞 <lb ed="X" n="0096a23"/><lb ed="R012" n="0013b02"/>剖于疏。故言光辉者，喩经、疏之玄義也。</p> <lb ed="X" n="0096a24"/><lb ed="R012" n="0013b03"/><p xml:id="pX08p0096a2401">钞顺斯下。显述抄文也。分三：初、述钞安名。谓随顺百 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0096b" n="0096b"/> <lb ed="X" n="0096b01"/><lb ed="R012" n="0013b04"/>人淸雅之怀，故再造此钞。言条理者，书云：如网在纲， <lb ed="X" n="0096b02"/><lb ed="R012" n="0013b05"/>有条而不紊。今谓再治其条贯，则教纲不紊矣。立名 <lb ed="X" n="0096b03"/><lb ed="R012" n="0013b06"/>可知。</p> <lb ed="X" n="0096b04"/><lb ed="R012" n="0013b07"/><p xml:id="pX08p0096b0401">钞：昔人云者，二、显述钞意，分二：初、引古难易，语出杨 <lb ed="X" n="0096b05"/><lb ed="R012" n="0013b08"/>子。彼云：杨子先生遊于锦江，见一妇人抱子而泣，乃 <lb ed="X" n="0096b06"/><lb ed="R012" n="0013b09"/>问其故，曰：我夫在日，以藤、漆、铁、木，善能造船。夫今亡 <lb ed="X" n="0096b07"/><lb ed="R012" n="0013b10"/>没，王取其船，村人逃避，子母虑亡，故我泣之。杨子歎 <lb ed="X" n="0096b08"/><lb ed="R012" n="0013b11"/>曰：人在则易，人亡则难。今此意云：若我在世，则易为 <lb ed="X" n="0096b09"/><lb ed="R012" n="0013b12"/>咨诀；若吾没後，或有疑昧，难为解也。</p> <lb ed="X" n="0096b10"/><lb ed="R012" n="0013b13"/><p xml:id="pX08p0096b1001">钞：今为下。二、显钞有益。谓此钞兴虽同一时一处，望 <lb ed="X" n="0096b11"/><lb ed="R012" n="0013b14"/>远于四方，终于千古，学者见之，皆如对我面而解会 <lb ed="X" n="0096b12"/><lb ed="R012" n="0013b15"/>也。</p> <lb ed="X" n="0096b13"/><lb ed="R012" n="0013b16"/><p xml:id="pX08p0096b1301">钞然繁则下，三、造钞体式，分三：初、繁简有失。谓章句 <lb ed="X" n="0096b14"/><lb ed="R012" n="0013b17"/>繁多，则学者或生厌倦，望涯有退屈之心；章句简略， <lb ed="X" n="0096b15"/><lb ed="R012" n="0013b18"/>则经疏或昧源流，正解无由而起。</p> <lb ed="X" n="0096b16"/><lb ed="R012" n="0014a01"/><p xml:id="pX08p0096b1601">钞：顾此下二谦无折中者，无过繁简不及之谓也。顾 <lb ed="X" n="0096b17"/><lb ed="R012" n="0014a02"/>此之才实难，无此之才而辄伸钞释，故为愧也。此亦 <lb ed="X" n="0096b18"/><lb ed="R012" n="0014a03"/>钞主自谦耳。理实疏抄皆得其中矣。才难二字，文出 <lb ed="X" n="0096b19"/><lb ed="R012" n="0014a04"/>论语。彼云：才难，不其然乎。今借用之。言折中者，中之 <lb ed="X" n="0096b20"/><lb ed="R012" n="0014a05"/>一字通平、去二音。今以序文平、仄音律定之，宜作去 <lb ed="X" n="0096b21"/><lb ed="R012" n="0014a06"/>声呼也。</p> <lb ed="X" n="0096b22"/><lb ed="R012" n="0014a07"/><p xml:id="pX08p0096b2201">钞：<anchor xml:id="nkr_note_orig_0096002" n="0096002"/>夫意下，三、正显体式。问：既无折中之才，云何造钞 <lb ed="X" n="0096b23"/><lb ed="R012" n="0014a08"/>耶？答：我今之意，使後学者见此抄文一人所作，其钞 <lb ed="X" n="0096b24"/><lb ed="R012" n="0014a09"/>言词而于疏文不支離矣。易曰：中心疑者，其辞支。或 <pb ed="X" xml:id="X08.0236.0096c" n="0096c"/> <lb ed="X" n="0096c01"/><lb ed="R012" n="0014a10"/>但令後学遣疑，即钞之式也。释钞序竟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0096c02"/><lb ed="R012" n="0014a11"/> <lb ed="X" n="0096c03"/><lb ed="R012" n="0014a12"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>花严悬谈会玄记卷第一</cb:jhead></cb:juan> </body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0091c0201" to="#end0091c0201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0091c1101" to="#end0091c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0091c1102" to="#end0091c1102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0091c1401" to="#end0091c1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0091c1801" to="#end0091c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0092b1501" to="#end0092b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0092c2001" to="#end0092c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0093c0801" to="#end0093c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0093c2201" to="#end0093c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0093c2401" to="#end0093c2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0094a2101" to="#end0094a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0094b1301" to="#end0094b1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0094c2101" to="#end0094c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0095b2301" to="#end0095b2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0095c1801" to="#end0095c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0096a1401" to="#end0096a1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="cbeta-notes"> <head>CBETA 挍注</head> <p> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0093001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0093001">辛恐癸误欤</note> <note n="0094001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0094001">迷异作述</note> <note n="0096001" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096001">杨疑扬</note> <note n="0096002" resp="#resp4" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0096002">夫意玄作意夫</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0091c0201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c0201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0091c1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0091c1102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1102">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0091c1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0091c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0091c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0092b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0092b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0092c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0092c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0093c0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0093c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0093c2201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0093c2201">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0093c2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0093c2401">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0094a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0094a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0094b1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0094b1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0094c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0094c2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0095b2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0095b2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0095c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0095c1801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0096a1401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0096a1401">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>